Nielegalne oprogramowanie w firmie – zgłoszenie, kontrola BSA i odpowiedzialność (2026)
Wpis z października 2012 r., zaktualizowany w listopadzie 2026 r.
W 2012 r. BSA (dziś The Software Alliance) zachęcała w kampanii medialnej pracowników do zgłaszania pracodawców, którzy korzystają z nielicencjonowanych programów. Pisałem wtedy, że najprostszym lekarstwem na piractwo okaże się chmura – bo nikt nie spiratuje Google Docs. Dziś oprogramowanie w modelu subskrypcji (SaaS) jest standardem, ale problem nie zniknął: wiele firm wciąż używa nielegalnych kopii programów biurowych, projektowych czy narzędzi inżynierskich.
Jak zaczyna się sprawa
- Zgłoszenie. Najczęściej od obecnego lub byłego pracownika, konkurenta albo z monitoringu rynku. BSA przyjmuje zgłoszenia przez swój formularz internetowy.
- Pismo od BSA lub producenta z wezwaniem do przedstawienia licencji – zwykle z krótkim terminem na odpowiedź.
- Albo od razu przeszukanie. Jeżeli producent złoży zawiadomienie, policja może zabezpieczyć komputery. Tak było np. w 2017 r. w pracowni architektonicznej, która zawarła potem z BSA ugodę na prawie 80 tys. zł i zgodziła się na kontrole przez 3 lata.
Odpowiedzialność firmy
- Cywilna. Producent może żądać m.in. zapłaty dwukrotności stosownego wynagrodzenia, czyli dwukrotności ceny licencji za każde stanowisko (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy o prawie autorskim). Instalacja programu to jego zwielokrotnienie, więc wymaga licencji.
- Karna. Uzyskanie cudzego programu komputerowego bez zgody uprawnionego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej to przestępstwo z art. 278 § 2 kodeksu karnego, zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. W firmie korzyścią jest zaoszczędzona cena licencji. Odpowiadają konkretne osoby – zwykle ten, kto zdecydował o instalacji.
Czy zgłaszający pracownik jest sygnalistą?
Nie zawsze. Ustawa o ochronie sygnalistów z 14 czerwca 2024 r. chroni osoby zgłaszające naruszenia prawa w zamkniętym katalogu dziedzin (art. 3 ust. 1) – m.in. korupcji, ochrony danych czy bezpieczeństwa sieci. Prawa autorskiego w tym katalogu nie ma. Zgłoszenie do BSA nie korzysta więc automatycznie z ustawowej ochrony przed odwetem. Inaczej może być, gdy pracodawca rozszerzył procedurę zgłoszeń wewnętrznych o własne regulacje (art. 3 ust. 2), albo gdy nielegalne oprogramowanie realnie zagraża bezpieczeństwu systemów teleinformatycznych.
Jak się zabezpieczyć
- Zrób inwentaryzację oprogramowania na wszystkich komputerach.
- Porównaj ją z dowodami zakupu i licencjami (także subskrypcjami).
- Usuń lub zalegalizuj programy bez licencji, zanim zrobi to ktoś z zewnątrz.
- Wprowadź zasadę, że oprogramowanie instaluje tylko dział IT.
- Jeżeli przyszło pismo od BSA albo producenta – nie odpowiadaj bez konsultacji z prawnikiem.