Ecce Homo z Borji – czy nieudana renowacja daje prawa autorskie?

Wpis z października 2012 r., zaktualizowany w listopadzie 2026 r.

W 2012 r. cały internet śmiał się z „odnowionego” fresku Jezusa w sanktuarium w Borji. Malowidło Elíasa Garcíi Martíneza z początku XX wieku poprawiła 80-letnia parafianka, Cecilia Giménez – z efektem, który obiegł świat jako mem. Tysiące turystów chciały zobaczyć dzieło, a zarządcy kościoła wprowadzili opłatę za wstęp. Wtedy autorka „renowacji” zażądała udziału w zyskach.

Co pisałem w 2012 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze. Uznałem, że nieudana renowacja tej przesłanki nie spełnia, więc autorka żadnych tantiem z tytułu prawa autorskiego nie uzyska.

Co wydarzyło się potem

• Sierpień 2013 r. – Cecilia Giménez podpisała umowę z fundacją zarządzającą sanktuarium. Zyski z eksploatacji wizerunku odnowionego fresku dzielą się w proporcji 51% dla fundacji i 49% dla niej. Do porozumienia mogli przystąpić potomkowie autora oryginału.
• Do 2013 r. sanktuarium odwiedziło ok. 70 tys. osób, które zostawiły ok. 50 tys. euro datków. Łącznie fresk zobaczyło ponad 150 tys. turystów.
• 2016 r. – w Borji otwarto Centro de Interpretación Ecce Homo, a Giménez wystawiała własne obrazy.
• Grudzień 2025 r. – Cecilia Giménez zmarła w wieku 94 lat.

Czy więc się myliłem?

W sprawie prawa autorskiego – nie. Autorka nie uzyskała tantiem jako twórczyni. Dostała natomiast udział w zyskach na podstawie umowy. To dobra lekcja praktyczna: tam, gdzie ochrona z mocy prawa jest wątpliwa, o pieniądzach i prawach do wizerunku decyduje kontrakt. Obie strony wolały się dogadać niż spierać o to, czy „poprawka” jest utworem zależnym, zniekształceniem cudzego dzieła czy „niczym” w rozumieniu prawa autorskiego.

Dlaczego to ważne dziś: twórczość a sztuczna inteligencja

To samo pytanie – czy jest tu działalność twórcza człowieka? – wraca dziś przy grafikach i tekstach generowanych przez AI. Polskie prawo chroni tylko twórczość człowieka. Jeżeli wkład człowieka ogranicza się do krótkiego polecenia, ochrona jest wątpliwa – i podobnie jak w Borji, o tym, kto może korzystać z efektów, w praktyce rozstrzygają umowy i regulaminy.